Para Banka Mali Kuruluşlar ve Uluslararası Mali Sistem (Teori ve Uygulama)
Öğrencilere ve meslek sınavlarına girecek olan mezunlar için hazırlanan bu kitap Abuzer PINAR ve Bahar ERDAL’ın daha önceki kitabının daha da genişletilerek bu alandaki tüm boşlukları doldurarak daha yararlı olacağı düşünülmektedir. (PARA BANKA MALİ KURULUŞLAR ve ULUSLARARASI MALİ SİSTEM (Teori ve Uygulama) adlı bu kitap, en güncel konu anlatımları ve örneklerle bu alanda KPSS sınavlarına hazırlanmak isteyenler için eksiksiz ve ciddi bir kaynak.
(Doç. Dr. Abuzer PINAR - Dr. Bahar ERDAL)
Bu çalışma üniversitelerde okutulan para, banka, mali kuruluşlar ve uluslararası finansman konularıyla bağlantılı olarak verilen dersler için yardımcı ders kitabı olarak hazırlanmıştır. Para ve finansmana ilişkin kavram, kuram ve kurumlar, özellikle ulusal ekonomilerin küresel sistemle entegrasyonunun hızlanması ile beraber dikkate değer bir biçimde çeşitlenmiştir. Lisans düzeyinde eğitim gören öğrencilerin değişen ve dönüşen ekonomik yapıyı bütün boyutları ile spesifik konularda hazırlanmış çok sayıda kaynaktan takip etmeleri son derece zordur. Bu yüzden elinizdeki çalışma, para ve mali sisteme ilişkin temel teorik ve uygulamaya yönelik konuların yanısıra ansiklopedik sayılabilecek bilgilere de geniş yer vermektedir. Dolayısıyla bu kitap, akademik bir tartışma iddiasından ziyade pratik bir amaçtan hareket ederek, para ve paraya ilişkin ulusal ve uluslararası düzeyde faaliyet gösteren kurumların işleyişine ilişkin teorik ve uygulamaya yönelik konuları içermektedir.
Kitap üç ana bloktan oluşmaktadır. Birinci blok para ve para politikasına; İkinci blok mali sistem, banka ve mali kuruluşlara; Üçüncü blok ise uluslararası mali sisteme ilişkin bölümleri kapsamaktadır. Bu çalışmaya başladığımızda banka ve mali kuruluşlar çerçevesinde bir içerik düşünmüştük. Ancak, para ve para politikasına ilişkin konuları ele almadan banka ve diğer mali kuruluşları açıklamanın mümkün olmadığını okuyucular da takdir edecektir. Diğer yandan, para ve finansmana ilişkin konuları özellikle de tarihin bu döneminde dünya sisteminden bağımsız olarak ele almak mümkün değildir. Bu nedenle, uluslararası mali sistem ve ilgili mali kuruluşları içeren bölümlerin de eklenmesi gerektiği sonucuna vardık. Elbette kitabın başlığı çerçevesinde çok daha fazla konuyu içermek de mümkündü. Fakat her kitap gibi bu çalışmayı da doğası gereği belirli konularla sınırlı tutmak zorundaydık. Para ve mali sisteme ilişkin olarak mümkün olduğunca kapsamlı bir bilgi seti oluşturmaya çalışırken bu tür bir çalışmadan bekleneni aşacak düzeyde abartılı bir içerikten de kaçınmaya çalıştık.
Her ders kitabı gibi bu çalışma da öncelikle öğrencilere yönelik olarak hazırlanmıştır. Bununla birlikte, ele alınan konular ve uygulamaya yönelik açıklamalar, para ve finansmanla bir şekilde bağlantılı olan geniş bir kesime hitap edebilecek niteliktedir. Çalışmayı oluşturan bölümler belirli bir mantık örgüsü içerisinde verilmeye çalışılmıştır. Paraya ilişkin temel kavramlar, makroekonomik çerçevede para arz ve talebi, enflasyon, merkez bankası ve para politikası, banka ve diğer mali kuruluşların yapısı, işleyişi ve mali sistemdeki fonksiyonları, mali piyasaların yapısı ve işleyişi, ulusal piyasaların küresel ekonomik sistemle entegrasyonu ve finansal liberalizasyon ve son olarak, uluslararası mali sistem ve uluslararası mali kuruluşlar geniş bir şekilde ele alınmıştır. Her konuya ilişkin genel çerçeve içerisinde Türkiye’deki yapı ve işleyiş konusunda da mümkün olduğunca kapsamlı bilgiler verilmeye çalışılmıştır. Bir ders kitabı için kaçınılmaz olan bu çerçeve dışında ansiklopedik bazı bilgiler de verilmeye çalışılmıştır. Bu yüzden, kitap öğrenciler dışında ele alınan konulara ilişkin özel sektör ve kamu kesiminde uygulamada çalışan okurlara da hitap etmektedir. Sadece baştan sona okunması gereken bir kitaptan ziyade spesifik konularda referans kitap olarak kullanılmasını kolaylaştırmak üzere oldukça kapsamlı bir kavramlar dizini hazırlanmıştır. Ayrıca ilgili literatürün ve kavramların önemli bir bölümü yabancı dilde olduğu için kavramlar dizinine İngilizce karşılıklar da eklenmiş ve Türkçe kavramlara yönlendirilmiştir.
Elinizdeki kitap, ilişkili olduğu alandaki ilk kitap olmadığı gibi son çalışma da olmayacaktır. Özellikle, iktisadi olayların yüksek düzeydeki dinamik karakteri göz önüne alındığında, bir kitabın her konuyu kapsamasının mümkün olmadığı takdir edilecektir. Bu yüzden ele alınan konulara ilişkin olarak sadece yararlanılan kaynaklar değil daha geniş bilgi için başvurulabilecek kaynaklar da mümkün olduğunca zikredilmiş ve kitabın sonuna eklenmiştir. Kitabın okurlara yararlı olmasını diliyoruz.
Ankara, 2008
İÇİNDEKİLER
Kısaltmalar.................................................................................................................... viii
Değişken ve Katsayı Listesi............................................................................................. ix
1. Bölüm: Paranın Temel Kavramları ve Tarihsel Gelişimi................................................ 1
1.1. Paranın Tanımı.............................................................................................. 1
1.2. Paranın Fonksiyonları..................................................................................... 2
1.3. Para Benzerleri............................................................................................... 3
1.4. Paranın Tarihsel Gelişimi................................................................................. 3
1.5. Elektronik Para.............................................................................................. 4
1.6. Senyoraj....................................................................................................... 5
1.7. Gresham Kanunu........................................................................................... 5
1.8. Para Aldanması.............................................................................................. 5
1.9. Türkiye’de Paranın Tarihsel Gelişimi................................................................ 6
2. Bölüm: Para Arzı ve Merkez Bankacılığı....................................................................... 9
2.1. Para Arzı....................................................................................................... 9
2.1.1. Para İkamesi ve Dolarizasyon............................................................... 10
2.1.2. Finansal Dolarizasyon.......................................................................... 12
2.1.3. Parasal Taban..................................................................................... 12
2.1.4. Bankaların Para Yaratması.................................................................... 12
2.1.5. Para Çarpanı....................................................................................... 15
2.1.6. Para Arzı, Parasal Taban ve Para Çarpanı İlişkisi..................................... 17
2.1.7. Paranın Uzun Dönem Tarafsızlığı........................................................... 18
2.2. Merkez Bankacılığı....................................................................................... 18
2.2.1. Merkez Bankasının Fonksiyonları........................................................... 19
2.2.2. Merkez Bankası Bağımsızlığı................................................................. 21
2.2.3. Merkez Bankası Bağımsızlığının Derecesi................................................ 23
3. Bölüm: Para Politikası................................................................................................ 25
3.1. Para Politikası ve Hedefleri............................................................................ 25
3.2. Enflasyon.................................................................................................... 27
3.2.1. Fiyat Endeksleri................................................................................... 27
3.2.2. Enflasyonun Etkileri............................................................................. 31
3.2.3. Para Arzı ve Fiyat Düzeyi Arasındaki İlişki.............................................. 32
3.2.4 Enflasyonun Nedenleri.......................................................................... 34
3.3. Para Politikası Araçları............................................................................ 36
3.3.1. Dolaysız Para Politikası Araçları............................................................. 36
3.3.2. Dolaylı Para Politikası Araçları............................................................... 38
3.3.3. Para Politikası Araçlarının Karşılaştırılması.............................................. 43
3.4. Para Politikası Uygulaması............................................................................. 44
3.5. Paranın Aktarım Mekanizması........................................................................ 46
3.5.1. Kısa Vadeli Faiz Oranlarının Artırılması................................................... 47
3.5.2. Taylor Kuralı....................................................................................... 49
3.5.3. Paranın Zaman Tutarsızlığı.................................................................... 50
3.6. Para Politikası Stratejileri............................................................................... 51
3.6.1. Parasal Hedefleme............................................................................... 51
3.6.2. Döviz Kuru Hedeflemesi....................................................................... 52
3.6.3. Enflasyon Hedeflemesi......................................................................... 52
4. Bölüm: Para Politikasının Makroekonomik Çerçevesi................................................. 57
4.1. Para Talebi.................................................................................................. 57
4.2. IS-LM Modeli.............................................................................................. 59
4.2.1. IS-LM Modelinde Para Politikası........................................................... 62
4.2.2. IS-LM Modeli ve Maliye Politikası......................................................... 63
4.2.3. IS-LM Modelinde Para ve Maliye Politikalarının Net Etkisi........................ 64
4.3. Mundell-Fleming Modeli................................................................................ 66
4.3.1. Sabit Döviz Kuru Rejiminde Para Politikası............................................. 66
4.3.2. Serbest Döviz Kuru Rejiminde Para Politikası.......................................... 68
4.3.3. İmkansız Üçlü..................................................................................... 69
4.4. Toplam Talep-Toplam Arz Modeli ve Para Politikası......................................... 70
5. Bölüm: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Türkiye’de Para Politikası............... 75
5.1. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.............................................................. 75
5.1.1 Türkiye’de Merkez Bankacılığının Tarihçesi............................................. 75
5.1.2. TCMB’nin Kuruluşu ve Yapısı............................................................... 75
5.1.3. TCMB’nin Temel Görevleri.................................................................. 77
5.1.4. TCMB’nin Temel Yetkileri.................................................................... 78
5.1.5. TCMB’nin Müşavirlik Görevleri............................................................ 79
5.1.6. TCMB Bağımsızlığı.............................................................................. 80
5.2. Merkez Bankası Bilançosu............................................................................. 81
5.2.1. TCMB Analitik Bilançosu...................................................................... 82
5.2.2. IMF Stand-by Anlaşmaları ve Bilanço..................................................... 85
5.2.3. Parasal Tabanı Etkileyen Faktörler......................................................... 86
5.2.4. Para Politikası Araçlarının Bilançoya Etkileri............................................ 87
5.2.5. Merkez Bankası Bilançosunun Değerlendirilmesi...................................... 90
5.3. Türkiye’de Para Politikası Uygulamaları.......................................................... 90
5.3.1. Türkiye’nin Yüksek Enflasyon Deneyimi................................................ 90
5.3.2. Türkiye’de Kullanılmakta Olan Para Politikası Araçları.............................. 91
5.3.3. Türkiye’de Paranın Aktarım Mekanizması............................................... 98
5.4. Türkiye’de Uygulanan Para Politikaları............................................................ 99
6. Bölüm: Mali Sistem ve Finansal Piyasalar.................................................................. 111
6.1 Mali Sistem................................................................................................. 111
6.1.1. Mali Sistemin Unsurları ve İşleyişi........................................................ 112
6.1.2. Finansal İstikrar................................................................................. 113
6.2. Finansal Piyasalar....................................................................................... 114
6.2.1. Finansal Piyasaların Sınıflandırılması..................................................... 114
6.2.2. Finansal Piyasada Faaliyet Gösteren Aracı Kuruluşlar............................. 118
6.2.3. Menkul Kıymet Borsalarının Fonksiyonları............................................ 119
6.3. Türkiye’de Finansal Piyasalar....................................................................... 120
6.3.1. Menkul Kıymet Piyasalarının Tarihçesi ve İMKB.................................... 120
6.3.2. Türkiye’de Faaliyet Gösteren Finansal Piyasalar.................................... 121
6.4. Finansal Araçlar.......................................................................................... 127
6.4.1 Menkul Kıymet................................................................................... 127
6.4.2. Tahvil, Bono ve Hisse Senedi.............................................................. 128
6.4.3. Para Piyasası Araçları......................................................................... 132
6.4.4. Sermaye Piyasası Araçları................................................................... 134
6.4.5. Türkiye’de İhraç Edilen Finansal Araçlar............................................... 135
6.5. Faiz Oranları.............................................................................................. 142
6.5.1. Nominal ve Reel Faiz Oranı................................................................. 142
6.5.2. Varlık Talebini Belirleyen Faktörler....................................................... 143
6.5.3. Tahvil Piyasasında Denge Faiz Oranlarının Belirlenmesi.......................... 144
6.5.4. Faiz Oranlarının Vade Yapısı ve Getiri Eğrisi.......................................... 148
6.5.5. Faiz Oranlarının Risk Yapısı................................................................ 149
6.5.6. Faiz Oranlarının Hesaplanması............................................................. 151
6.5.7. Borç Araçlarının Sınıflandırılması.......................................................... 152
6.5.8. Vadeye Kadar Getiri........................................................................... 153
6.5.9. Tahvil Getirileri ve Faiz Oranı Riski...................................................... 156
6.6. Finansal Türev Araçları............................................................................... 157
6.6.1. Finansal Türev Sözleşmeleri................................................................ 157
6.6.2. Riskten Korunma Yöntemleri............................................................... 158
6.6.3. Finansal Türev Sözleşmelerinin Çeşitleri............................................... 159
6.6.4. Türkiye’de Finansal Türev Piyasaları ve İşlemleri.................................. 164
7. Bölüm: Finansal Aracılar ve Bankacılık..................................................................... 167
7.1. Finansal Aracılar...................................................................................... 167
7.1.1. Mevduat Toplayan Finansal Aracılar..................................................... 169
7.1.2. Sözleşmeli Tasarruf Kurumları............................................................ 169
7.1.3. Yatırım Aracıları................................................................................ 170
7.2. Bankacılık.................................................................................................. 172
7.2.1. Bankaların Fonksiyonları..................................................................... 173
7.2.2. Bankaların Sundukları Hizmetler........................................................... 174
7.2.3. Banka Çeşitleri................................................................................... 175
7.2.4. Temel Banka İşlemi............................................................................ 176
7.3. Banka Bilançosu......................................................................................... 177
7.3.1. Bilançonun Pasif Kalemleri.................................................................. 178
7.3.2. Bilançonun Aktif Kalemleri.................................................................. 182
7.3.3. Krediler............................................................................................ 183
7.3.4. Bankaların Bilanço Dışı Faaliyetleri....................................................... 190
7.4. Banka Yönetimi ve Performans Göstergeleri.................................................. 192
7.4.1. Banka Yönetiminin Temel Prensipleri.................................................... 192
7.4.2. Bankaların Karşılaşabilecekleri Riskler ve Önleme Yolları......................... 196
7.4.3. Bankaların Kanuni Yükümlülükleri ....................................................... 199
7.4.4. Bankacılık Faaliyetlerinin Finansal Analizi.............................................. 200
8. Bölüm: Türkiye’de Mali Sistemin Yapısı ve Bankacılık Sektörü................................ 209
8.1. Türkiye’de Mali Sistemin Yapısı................................................................... 209
8.1.1. Mali Sistemi Oluşturan Finansal Aracılar............................................... 210
8.1.2. TCMB’nin Mali Sistem İçindeki Yeri.................................................... 214
8.1.3. Bankalar........................................................................................... 215
8.1.4. Yatırım Fonları.................................................................................. 216
8.1.5. Yatırım Ortaklıkları............................................................................. 218
8.1.6. Bireysel Emeklilik Şirketleri................................................................. 219
8.1.7. Menkul Kıymet Aracı Kuruluşları......................................................... 219
8.1.8. Tüketici Finansman Şirketleri.............................................................. 219
8.1.9. Sigorta Şirketleri................................................................................ 220
8.1.10. Finansal Kiralama Şirketleri............................................................... 221
8.1.11. Faktoring ve Forfaiting Şirketleri........................................................ 221
8.1.12. Portföy Yönetim Şirketleri................................................................. 222
8.1.13. Sosyal Güvenlik Kuruluşları............................................................... 223
8.1.14. Kooperatifler................................................................................... 223
8.2. Türkiye’de Bankacılık Sektörü..................................................................... 224
8.2.1. Banka Kurulması................................................................................ 224
8.2.2. Türkiye’de Bankacılık Sektörünün Tarihçesi.......................................... 224
8.2.3. 2001 Sonrası Türk Bankacılık Sektörü.................................................. 226
8.2.4. Bankacılık Sektörünün Bilanço Yapısı................................................... 230
8.2.5. Bankacılık Sektörünün Sermaye Yapısı................................................. 233
8.2.6. Bankacılık Sektörünün Yoğunlaşma Göstergeleri.................................... 235
8.2.7. Bankacılık Sektörünün Finansal Analizi................................................. 236
8.3. Türkiye’de Mali Sistemin Denetimi............................................................... 240
8.3.1. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu........................................ 240
8.3.2. Sermaye Piyasası Kurulu.................................................................... 241
8.3.3. T.C. Hazine Müsteşarlığı..................................................................... 243
8.3.4. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu.......................................................... 244
8.3.5. Bağımsız Denetim Şirketleri................................................................. 244
8.3.6. Mesleki Birlikler................................................................................. 244
9. Bölüm: Türkiye’de Finansal Liberalizasyon............................................................... 249
9.1. Finansal Liberalizasyon................................................................................ 249
9.2. Türkiye’de 1980 Öncesi Mali Sistem............................................................ 249
9.3. Türkiye’de Finansal Liberalizasyon Süreci..................................................... 250
9.3.1. Döviz Kuru Rejiminin Değişmesi.......................................................... 251
9.3.2. Faiz Oranlarının Deregülasyonu........................................................... 251
9.3.3. SPK’nın Kurulması............................................................................ 252
9.3.4. DİBS İhalelerine Başlanması................................................................ 252
9.3.5. TCMB Bünyesinde Para Piyasalarının Oluşturulması............................... 252
9.3.6. Bankacılık Sektörüne İlişkin Düzenlemeler............................................ 253
9.3.7. Sermaye Hareketlerinin Serbestleştirilmesi............................................. 253
10. Bölüm: Uluslararası Mali Sistem ve Döviz Kurları ................................................... 259
10.1. Uluslararası Mali Sistem: Genel Bir Bakış..................................................... 259
10.2. Döviz Kurları ve Döviz Piyasası.................................................................. 260
10.2.1. Döviz Kuru..................................................................................... 260
10.2.2. Vadeli Döviz Sözleşmeleri................................................................. 263
10.2.3. Türkiye’de Döviz Kuru Uygulaması.................................................... 264
10.2.4. Döviz Piyasası................................................................................. 266
10.2.5. Döviz Kuru Spekülasyonu................................................................. 269
10.2.6. Döviz Kuru Arbitrajı......................................................................... 270
10.3. Temel Parite Koşulları............................................................................... 271
10.3.1. Tek Fiyat Kanunu............................................................................ 272
10.3.2. Satın Alma Gücü Paritesi.................................................................. 272
10.3.3. Döviz Piyasası Dengesi ve Faiz Oranı Paritesi...................................... 278
10.3.4. Reel Döviz Kuru ............................................................................. 280
11. Bölüm: Uluslararası Para Sistemi............................................................................. 283
11.1. Uluslararası Para Sisteminin Tarihsel Gelişimi............................................... 283
11.1.1. Çift Metal Standardı......................................................................... 284
11.1.2. Altın Standardı................................................................................. 284
11.1.3. Bretton Woods Sistemi..................................................................... 284
11.1.4. Serbest Döviz Kuru Rejim................................................................ 285i
11.1.5. Optimum Para Sahası....................................................................... 286
11.2. Döviz Kuru Rejimleri................................................................................. 287
11.2.1. Sabit Döviz Kuru Rejimleri................................................................ 290
11.2.2. Ara Döviz Kuru Rejimleri.................................................................. 294
11.2.3. Serbest Döviz Kuru Rejimleri............................................................. 296
11.3. Türkiye’de Döviz Kuru Rejimi Uygulamaları................................................. 301
12. Bölüm: Uluslararası Finansal Piyasalar ve Sermaye Hareketleri.............................. 305
12.1. Uluslararası Finansal Piyasalar.................................................................... 305
12.1.1. Yabancı Tahvil Piyasaları.................................................................. 305
12.1.2. Eurotahvil Piyasaları......................................................................... 306
12.1.3. Europara Piyasaları........................................................................... 306
12.1.4. Uluslararası Bankacılık...................................................................... 306
12.1.5. Kıyı Bankacılığı................................................................................ 308
12.2. Uluslararası Sermaye Hareketleri................................................................. 309
13. Bölüm: Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Para Fonu............................................... 315
13.1. Ödemeler Dengesinin Tanımı ve Genel İlkeleri.............................................. 315
13.1.1. Ödemeler Dengesi Temel Hesap Grupları............................................ 316
13.1.2. Türkiye’de Ödemeler Dengesinin Analizi............................................. 326
13.1.3. Milli Gelir Özdeşlikleri ve Cari İşlemler Dengesi................................... 330
13.1.4. Cari İşlem Açıklarının Sürdürülebilirliği............................................... 332
13.2. Uluslararası Para Fonu (IMF)..................................................................... 333
13.2.1. IMF’nin Kuruluşu, Amaçları ve Fonksiyonları...................................... 333
13.2.2. IMF’nin OrganizasyonYapısı ve Yönetimi........................................... 335
13.2.3. IMF’nin Hesap Birimi (Özel Çekme Hakları)........................................ 337
13.2.4. IMF Kotaları.................................................................................... 339
13.2.5. IMF’ye Üyelik................................................................................. 341
13.2.6. IMF Mali Yardımları......................................................................... 342
13.2.7. Türkiye-IMF İlişkileri....................................................................... 346
Kaynakça...................................................................................................................... 349
İndeks
PARA BANKA MALİ KURULUŞLAR VE ULUSLARARASI MALİ SİSTEM (Doç. Dr. Abuzer PINAR - Dr. Bahar ERDAL) Adlı Ürün Hakkında Yapılmış Yorumlar
KDV Dahil 20,50
TL İçin Ödeme Seçenekleri
