MALÝYE POLÝTÝKASI (Prof. Dr. Abuzer PINAR)

Basým Yýlý 2009

(Teori ve Uygulama)

Prof.Dr.Abuzer Pýnar'ýn "Maliye Politikasý: Teori ve Uygulama" Lisans düzeyinde okutulan "maliye politikasý" dersine yönelik olarak hazýrlanan kitap, maliye politikasý teorisindeki geliþmeler, ekonomik istikrara yönelik otomatik stabilizatörler ve iradi maliye politikalarý yanýnda, geliþmekte olan ülkelerde kalkýnma ve maliye politikasý, istikrar ve yapýsal uyum programlarý çerçevesinde uygulanan maliye politikalarý ve Türkiye'de maliye politikalarýnýn geliþimine iliþkin bölümler içermektedir.

 

 

ÝÇÝNDEKÝLER

 

Giriþ

 

1.Bölüm: Ekonomide Kamu Müdahalesi

1.1.Neoklasik-Minimalist Kamu Müdahalesi...........................…….....9

1.2.Büyük Buhran ve Keynesyen Yaklaþým................................…....14

1.3.Neoklasik-Keynesyen Sentez..................................................…..19

1.4.Geliþmekte Olan Ülkeler ve Yapýsalcý Yaklaþým......................…20

 

2.Bölüm: Ýktisat Politikasýnýn Amacý ve Maliye Politikasý Araçlarý

2.1.Ýktisat Politikasýnýn Amacý……………………………………….23

2.2.Ýktisat Politikasýnýn Temel Bileþenleri…………………………...26

2.2.1.Para Politikasý............................................................…...26

2.2.2.Gelirler Politikasý.........................................................….30

2.3.Maliye Politikasý ve Araçlarý.........................................................31

2.3.1. Kamu Harcamalarý.....................................................…..33

2.3.2. Vergiler............................................................................36

2.3.3. Borçlanma....................................................................…40

2.4.Maliye Politikasý Çarpanlarý......................................................…42

2.4.1.Sosyal Hesaplar ve Maliye Politikasý..........................….43

2.4.2.Keynesyen Gelir Belirleme Modeli............................…..45

2.4.3.Denk Bütçe Çoðaltaný...................................................…47

 

3.Bölüm: Ýktisat Politikasýnda Ýnce Ayar ve Otomatik Ýstikrarlandýrýcýlar

3.1.Büyüme Oranýnýn Uzun Dönem Trendi ve

      Ýktisadi Dalgalanmalar...................................................…............49

3.1.1.Ekonomik Dalgalanmalarýn Teorik Açýklamalarý.............51

3.1.2.Ekonomik Dalgalanmalar ve Bütçe Dengesi....................54

3.2.Otomatik Ýstikrarlandýrýcýlar..........................................................56

3.2.1.Kamu Harcamalarýnýn Otomatik Ýstikrarlandýrýcýlýðý........57

3.2.2.Vergilerin Otomatik Ýstikrarlandýrýcýlýðý...........................60

3.3.Mali Engel (Sürüklenme)...............................................................61

 

4.Bölüm: Ýradi Maliye Politikalarý

4.1.Durgunluk ve Maliye Politikasý.....................................................64

4.1.1.Durgunluk ve Harcama Politikasý.....................................66

4.1.2.Durgunluk ve Vergi Politikasý..........................................67

4.1.3.Durgunluk ve Borçlanma Politikasý..................................69

4.2.Enflasyon ve Maliye Politikasý......................................................70

4.2.1.Tanýmý ve Ölçülmesi..............................................……...70

4.2.2.Enflasyonist Eðilimler ve Nedenleri.................…............73

4.2.3.Enflasyon ve Harcama Politikasý......................................80  

4.2.4.Enflasyon ve Vergi Politikasý...........................................83

4.2.5.Enflasyon ve Borçlanma Politikasý......................….........86

4.3.Stagflasyon ve Mikro-Temelli Politikalar.....................................88

4.3.1.Ekonomik Yapý ve Uluslararasý Ekonomik

         Ýliþkilerdeki Dönüþümler.............................................................88

4.3.2.Mikro-Temelli Ýktisat Politikasý Tartýþmalarý...................90

4.4.Genel Bir Deðerlendirme...............................................................92

 

5.Bölüm: Para ve Maliye Politikalarýnýn Etkileþimi ve Politika Karmasý

5.1.Hicks-Hansen IS-LM Modeli............................................…........96

5.1.1.Para Politikasýnýn Etkisi..........................................…......99

5.1.2.Maliye Politikasýnýn Etkisi..............................................100

5.1.3.Para ve Maliye Politikalarýnýn Beraber Deðerlendirilmesi....102 

5.1.4.Bütçe Kýsýtý Altýnda Maliye Politikasý ve Servet Etkisi..104

5.2.Açýk Ekonomide Maliye Politikasýnýn Etkisi..............................107

5.2.1.Mundell-Fleming Modeli................................................108

5.2.2.Mundell-Fleming Modeli ve Sabit Döviz Kuru Sistemi......110

5.2.3.Mundell-Fleming Modeli ve Serbest Döviz Kuru Sistemi....112

5.3.Avrupa Birliði’nde Maliye Politikasý.................................…….114

 

6.Bölüm: Bütçe Açýklarý, Hazine ve Merkez Bankasý

6.1.Bütçe Açýklarý..............................................................................122

6.1.1.Kavramsal Çerçeve.........................................................122

6.1.2.Kamu Kesimi Borçlanma Gereksinimi...........................123

6.1.3.Tam Ýstihdam Bütçe Dengesi..........................................124

6.1.4.Mali Kaldýraç..................................................................125

6.1.5.Birincil Bütçe Dengesi ve Operasyonel Açýk.................126

6.1.6.Bütçe Açýklarýnýn Nedenleri...........................................128

6.2.Hazine ve Ýþlevleri.......................................................................136

6.2.1.Bütçe ve Nakit Dengesi .................................................138

6.2.2.Borç Yönetimi ve Borçlarýn Sürdürülebilirliði...............139

6.3. Merkez Bankasý ve Para Politikasý.............................................141

6.4.Hazine “Baðýmsýzlýðý” ve Maliye Politikasý................................146

6.4.1.Mali Kurallar...................................................................147

6.4.2.Uygulamada Mali Kurallar ve Sonuçlarý........................150

6.5.Hazine’nin Merkez Bankasýndan Borçlanmasý...........................158

6.6.Senyoraj ve Tanzi Etkisi..............................................................158

6.7.Sterilizasyon................................................................................160

 

7.Bölüm: Kalkýnma ve Maliye Politikasý

7.1.Azgeliþmiþlik Sorunu...................................................................162

7.1.1.Azgeliþmiþ Ülkelerin Genel Özellikleri..........................163

7.1.2.Ekonomik Yapý ve Ýstihdam...........................................164

7.1.3.Kamu Maliyesine Ýliþkin Sorunlar..................................167

7.2.Kalkýnma Ekonomisi ve Yapýsal Dönüþüm.................................170

7.2.1.Kalkýnma Ekonomisindeki Geliþmeler...........................170

7.2.2.Kalkýnma Süreci ve Yapýsal Dönüþüm...........................175

7.3. Ekonomik Büyüme.....................................................................177

7.3.1.Ekonomik Büyümeyi Belirleyen Faktörler.....................179

7.3.2.Ýçsel Büyüme Modelleri ve Maliye Politikasý................188

7.3.3.Açýk Ekonomilerde Büyümeyi Etkileyen Faktörler.......190

7.4.Kalkýnmanýn Finansmaný.............................................................192

7.4.1.Kamu Tasarrufu ve Harcama Bileþimi...........................192

7.4.2.Özel Tasarruflar ve Kamu Politikalarý............................194

7.4.3.Kamu Tasarruflarý ve Ekonomik Büyüme......................196

7.5.Maliye Politikasý ve Özel Yatýrýmlar...........................................200

7.5.1.Kamu Açýklarýnýn Faizler Üzerindeki Etkisi..................203

7.5.2.Kamu Açýklarýnýn Döviz Kuru Üzerindeki Etkisi..........205

7.5.3.Bütçe Kýsýtý Altýnda Kamu Yatýrýmlarý ve

         Özel Yatýrýmlar...............................................................207

7.5.4.Vergi Politikasý ve Özel Yatýrýmlar................................208

7.6.Devlet Yardýmlarý ve Kalkýnma...................................................211

7.6.1.Avrupa Birliði’nde Devlet Yardýmlarý............................211

7.6.2.Türkiye’de Devlet yardýmlarý.........................................218

 

8.Bölüm: Yapýsal Uyum ve Maliye Politikasý

8.1.Yapýsal Uyum Modelleri, IMF ve Dünya Bankasý......................236

8.1.1.IMF ve Finansal Programlama Modeli...........................236

8.1.2.Dünya Bankasý Modeli...................................................239

8.2.Yapýsal Uyum Modelleri ve Kamu Açýklarý................................241

8.3.Yapýsal Uyum Sürecinde Maliye Politikasý Seçenekleri....….....246

8.3.1.Mali Dengesizliðin Ölçülmesi........................................247

8.3.2.Mali Uyum Miktarý.........................................................249

8.3.3.Mali Uyumun Kalitesi...............................................…..251

8.3.4.Reformun Zamanlamasý.............................................….256

8.4.Mali Uyum Politikalarýnýn Eleþtirisi............................................263

8.4.1. “Ortodoks” Model Tartýþmasý....................................…263

8.4.2. Mali Uyum Programlarýnýn Yapýsalcý Eleþtirisi............266

8.5.Genel Bir Deðerlendirme ve Heterodoks Programlar.................278

9. Bölüm: Maliyesi Politikasý ve Gelir Daðýlýmý

9.1.Temel Kavramlar ve Teorik Çerçeve..........................................284

9.1.1.Gelir Daðýlýmý Tanýmlarý................................................284

9.1.2.Gelir Daðýlýmýný Belirlemede Kullanýlan Yöntemler.....287

9.2.Maliye Politikasý ve Gelir Daðýlýmý.............................................292

9.3.Türkiye’de Maliye Politikasý ve Gelir Daðýlýmý...................…...297

9.3.1. Vergilerin Gelir Daðýlýmýna Etkisi..........................…...298

9.3.2. Kamu Harcamalarýnýn Gelir Daðýlýmýna Etkisi.......…..301

9.3.3. Kamu Maliyesinin Gelir Daðýlýmýna Net Etkisi............305

 

10.Bölüm: Türkiye’de Maliye Politikalarýnýn Geliþimi

10.1.Kamu Maliyesinin Genel Görünümü................................….....309

10.2. 1923-1960 Döneminde Ekonomik Yapý ve

         Maliye Politikalarý....................................................................312

10.3. 1961-1979 Dönemindeki Ekonomik Geliþmeler ve

         Maliye Politikalarý....................................................................317

10.4.1980 Sonrasý Liberalizasyon Politikalarý ve

        Maliye Politikasý........................................................................319   

10.4.1.Türkiye’de Sermaye Hareketlerinin Serbestleþtirilmesi ........320

10.4.2.1980 Sonrasý Maliye Politikalarý............................................325

10.4.3.Ýkiz Krizler ve Maliye Politikasý.............................................329

10.5.Türkiye’de 1980 Sonrasý Para Politikalarý.................................339

10.6. Genel Bir Deðerlendirme……………………………………..344

 

Kaynaklar...................................................................................................345

Deðiþken ve Katsayý Listesi.......................................................................355

Kavramlar Dizini.......................................................................................359